Streekproducten en consument

Een kwalitatief onderzoek naar de etikettering van streekproducten en producten met een regionaal karakter

Aanleiding van het onderzoek

Voor streekproducten en producten met een regionaal karakter geldt dezelfde verplichting ten aanzien van etiketteren als voor alle andere levensmiddelen. Ook Land- en Tuinbouw Organisatie (LTO) benadrukt  dat producten aangeboden aan de consument volledig moeten voldoen aan het warenwetbesluit etikettering levensmiddelen en geven hierover voorlichting.

Het aanbod aan streekproducten en producten met een regionaal karakter op de Nederlandse markt  wordt steeds groter. Naast verkoop via boerderijwinkels en supermarkten is sinds kort ook afzet via out-of homekanalen van start gegaan. Vanuit de overheid en verschillende belangenorganisaties zijn er vele initiatieven om deze producten succesvol te introduceren. Daarmee pogen zij de kleinschalige productie, de mogelijke voordelen voor milieu, dierenwelzijn en productkwaliteit en de authenticiteit van deze producten onder de aandacht te brengen.

Europa

In Europa zijn reeds jaren geleden afspraken gemaakt omtrent levensmiddelen die een beschermde oorsprongsbenaming (BOB), geografische aanduiding (BGA) of een gegarandeerde traditionele specialiteit (GTS) zijn. Van deze producten worden registers bijgehouden. Voor elk beschermd product gelden strenge regels: een vast procedé en een afgebakend gebied waar wordt geproduceerd. Deze producten worden in principe alleen binnen de EU beschermd tegen namaak en lidstaten mogen zelf geen nationaal publiek systeem hebben naast het EU-systeem.

Nederland

In Nederland is er een nationaal keurmerk opgesteld voor streekproducten: “Erkend Streekproduct“.  De Stichting Streekeigen Producten Nederland (SPN) beheert het landelijk keurmerk voor streekeigen producten en heeft hierbij ook criteria opgesteld. Op dit moment is dit in Nederland het meest ontwikkelde systeem voor streekproducten.

 

 

 

Verder worden er diverse streekproducten of producten met een regionaal karakter aangeboden met of zonder regionale keurmerken. Een aantal van deze keurmerken stellen minimum- of specifieke eisen terwijl andere keurmerken veel minder vergaande eisen stellen.

Voor de producenten en aanbieders van dergelijke producten ligt de nadruk bij de etikettering vaak op alle zaken die typisch zijn voor het product. Denk hierbij bijvoorbeeld aan: uit welke streek zijn de grondstoffen afkomstig? Is het product ambachtelijk bereid? Is het product volgens oud recept bereid? Is er bij de bereiding van het product in extra mate rekening gehouden met het milieu?

Duidelijkheid

Om de ontwikkeling van streekproducten en producten met een regionaal karakter te bevorderen en om eerlijke communicatie met consumenten te waarborgen, wordt in Nederland gedacht over de oprichting van een landelijk platform voor deze producten. Dit platform moet een objectief overzicht gaan geven van verschillende keurmerken en de beschermingsniveaus die ze bieden. Dit platform zal zich zowel richten op de producenten van streekproducten, producenten van producten met een regionaal karakter en op consumenten.

Het begrip “streekproduct” is op dit moment ondoorzichtig. Er zal zodoende duidelijkheid geschept moeten worden over wat binnen de scope van dit begrip valt en wat niet. Er zijn op dit moment verschillende opvattingen van het begrip:

 

–        Via de verpakking van het product wordt gemeld dat het product uit een bepaalde streek komt.

–        In sommige gevallen wordt het alleen toegepast in dezelfde of meest dichtbij zijnde streek.

–        Niet op alle streekproducten komt het woord “streekproduct” voor op de verpakking.

–        Vanuit private partijen wordt er een eigen invulling gegeven aan het begrip.

 

Onderzoek

De eerdergenoemde punten hebben ertoe geleidt dat HetNieuweEtiketteren.nl een onderzoek heeft laten instellen door Karen Baten, etiketteringsspecialist bij KTBA Kwaliteitszorg B.V..

Het voornaamste doel betreft het kunnen vaststellen in hoeverre etiketten van streekproducten en producten met een regionaal karakter voldoen aan het warenwetbesluit etikettering levensmiddelen. Dit is immers een verplichting en het niet naleven hiervan kan grote gevolgen hebben voor de producent of detailhandel.

 

Resultaten van het onderzoek

In totaal zijn 70 producten beoordeeld op de juistheid van etikettering. Deze producten zijn gekocht in 6 provincies en bij diverse supermarkten, land – en boerderijwinkels en kwamen uit de categorie:  vlees(waren), zuivel, bakkerij,  brood en lang houdbaar.

 

Het blijkt dat een groot aantal producten helaas niet volledig voldoet aan de huidige wetgeving met betrekking tot verplichte informatie. Slechts 9 van de 70 producten waren foutloos geëtiketteerd volgens de etiketteringsvoorschriften. De meeste fouten komen voor in de ingrediëntendeclaratie (34%), de minimale houdbaarheidsdatum (26%), adresinformatie van de producent (23%), vermelding van de voedingswaarde (21%), het vermelden van de additieven (11%) en fouten op het vlak van uitlatingen richting  voedingsclaims (11%).

 

Ingrediëntendeclaratie:

Een veel voorkomende tekortkoming betreft het niet vermelden van het percentage vruchtaandeel welke in de naam van het product is opgenomen. Met name in het geval van jamproducten ontbreekt vaak de vermelding van de hoeveelheid vruchten en suiker per 100 gram product.

Daarnaast zijn er een aantal gevallen geconstateerd van een incorrecte vermelding, of het niet vermelden, van de functiegroep van een toegevoegde additief.

Voedingswaarde informatie:

Een veel voorkomende tekortkomingen met betrekking tot de voedingswaarde informatie betreft de onvolledige of het ontbreken van de weergave van de voedingswaarde zoals verplicht volgens het Warenwetbesluit voedingswaarde-informatie. Wanneer er is gekozen voor de “Big 8” vermelding was er tevens regelmatig sprake van het hanteren van een niet correcte volgorde, of het niet vermelden van alle onderdelen zoals verzadigd vet en suikergehalte.

Op kaasproducten zijn daarnaast met regelmaat niet de vetgehalten vermeldt terwijl dit wel een verplichting is.

Minimale houdbaarheidsdatum:

Met betrekking tot de minimale houdbaarheidsdatum is er bij een aantal producten sprake van een foutieve schrijfwijze. Daarnaast was de opdruk bij een aantal producten van een dergelijke kwaliteit dat deze makkelijk uitwisbaar is en daardoor niet altijd duidelijk aanwezig.

Uitlatingen “claims”

In enkele gevallen bevatten de producten omschrijvingen van producteigenschappen en/of  vermeldingen met betrekking tot gezondheid en de aanwezigheid van bepaalde voedingsstoffen. Voordat deze uitlatingen gedaan mogen worden, moeten ze wel voldoen aan  de voorwaarden van de Europese Claim Verordening. Dit om misleiding van de consument te voorkomen. Niet alle gedane uitlatingen op de onderzochte producten voldoen hieraan.  Dit geldt eveneens voor vermeldingen in de trant van “bewuste keuze”. Deze vermelding mag uitsluitend gedaan worden als aan de criteria voldaan wordt die daarop van toepassing is.

Conclusies van het onderzoek

Van de onderzochte streekproducten en producten met een regionaal karakter voldoen op dit moment slechts 9 van de 70 producten volledig aan de voor hen geldende verplichting van het warenwetbesluit etikettering levensmiddelen.

De meeste tekortkomingen werden aangetroffen op de ingrediëntendeclaratie en bij de vermelding van de voedingsmiddelen en de additieven. Ook valt op te merken dat producenten vrijelijk gebruik maken van diverse uitlatingen oftewel “claims” die het streek- of regionale aspect van het product dienen te ondersteunen. In deze uitlatingen komen echter regelmatig teksten voor die voor consumenten als verwarrend kunnen worden beschouwd.

Naast het niet voldoen aan de verplichtingen uit het huidige warenwetbesluit etikettering levensmiddelen is op 22 november 2011 de officiële publicatie van de  nieuwe Verordening Voedselinformatieverstrekking verschenen, genaamd VERORDENING (EU) Nr. 1169/2011. De inwerkingtreding van deze nieuwe Verordening is 13 december 2011. De Verordening gaat zodoende uiterlijk 13 december 2014 van kracht. Dit betekent dat alle etiketten van verpakte voedingsmiddelen voor die datum moeten zijn aangepast aan de nieuwe gestelde eisen. Net als de huidige wetgeving geldt deze verordening ook voor streekproducten en producten met een regionaal karakter. Waarschijnlijk heeft de nieuwe Verordening ook verregaande gevolgen voor uw manier van etiketteren.